ERWIN SCHRODINGER
Ο Κόσμος και η Φυσική
(Οι διαλέξεις Shearman)
Erwin Schrodinger
Ένας από τους μεγάλους πρωτοπόρους στον τομέα
της Θεωρητικής Φυσικής - ισάξιος των Αϊνστάιν, Planck, Heisenberg ως προς τη
δημιουργία της σύγχρονης εικόνας της φύσης. Γεννήθηκε στη Βιέννη το 1887. Στην
ίδια πόλη ο-ολοκλήρωσε την επιστημονική του εκπαίδευση. Το 1920 διορίστηκε
καθηγητής στην έδρα Θεωρητικής Φυσικής του Πανεπιστημίου της Βιέννης.
Ακολούθησαν διορισμοί στα Πανεπιστήμια της Ιένας, της Στουτγάρδης, του
Μπρεσλάου και τέλος της Ζυρίχης, όπου το1926 γεννήθηκε το καθαυτό δημιουργικό
και ρηξικέλευθο επίτευγμά του, η θεμελίωση της "Κυματομηχανικής".
Αυτή η ανακάλυψη, οδήγησε το 1927 στο διορισμό του, στο Βερολίνο, στην έδρα που
κατείχε ο Planck, η οποία είχε μείνει κενή. Το καλοκαίρι του 1933, ο
Schrodinger μετανάστευσε για πολιτικούς λόγους στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους τιμήθηκε με το
βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψη της Κυματομηχανικής. Το 1936 αποδέχτηκε
πρόσκληση από το Πανεπιστήμιο του Γκρατς. Το 1938 μεταβαίνει στο Δουβλίνο ως
καθηγητής στο Ινστιτούτο Ανώτερων Μελετών όπου, μέχρι την επιστροφή του στη
Βιέννη την άνοιξη του 1956, ασχολήθηκε με ένα πλούσιο πεδίο προβλημάτων.
Πέθανε στο σπίτι του, στις 4 Ιανουαρίου 1961
από πνευμονικό οίδημα.
Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
Η Φύση και
οι Έλληνες
Ο Κόσμος και
η Φυσική
I Αιτίες για τη στροφή προς τη
σκέψη της αρχαιότητας
II Ο
ανταγωνισμός μεταξύ νόησης και αισθήσεων
III Οι Πυθαγόρειοι
IV Ο Ιωνικός
διαφωτισμός
V Η Θεολογία
του Ξενοφάνη, Ηράκλειτος ο Εφέσιος
VI Οι Ατομικοί
VII Ποια είναι τα ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά;
Ι
ΑΙΤΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΡΟΦΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ
Μια προσωπική εμπειρία
Όταν, στις
αρχές του 1948, ξεκινούσα έναν κύκλο παραδόσεων σχετικά με το θέμα αυτού του
βιβλίου, πίστευα πως θα έπρεπε να αρχίσω με μακροσκελείς εξηγήσεις και
συγγνώμες. Από εκείνες τις διαλέξεις στο University College του Δουβλίνου
προέκυψε ένα μέρος αυτού του μικρού βιβλίου. Αργότερα συμπλήρωσα το κομμάτι
εκείνο με μια τοποθέτηση από τη γωνία της σύγχρονης Επιστήμης, καθώς και με μια
σύντομη ανασκόπηση των ιδιαιτεροτήτων των βασικών χαρακτηριστικών, τα οποία πιστεύω
ότι αποτελούν το γνώρισμα της σημερινής επιστημονικής εικόνας του Κόσμου.
Ουσιαστική
παρότρυνση για μένα ήταν, αφενός μεν να δείξω ότι αυτά τα ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά — τα οποία σκόπευα να εξακολουθήσω πίσω, μέχρι το πλέον πρώιμο
στάδιο της Δυτικής φιλοσοφικής σκέψης — ήταν αποτέλεσμα ιστορικής εξέλιξης και
όχι λογικής αναγκαιότητας, αφετέρου δε να συλλάβω και να παραθέσω αυτήν τη
σκέψη. Ωστόσο, όπως είπα, δεν αισθανόμουν διόλου σίγουρος γι' αυτόν το στόχο,
αφού εκείνες οι παραδόσεις δεν ανήκαν στα καθήκοντά μου ως Καθηγητή της Θεωρητικής
Φυσικής. Έπρεπε να καταστήσω σαφές (χωρίς ο ίδιος να έχω τελείως πεισθεί γι'
αυτό) ότι με τις διηγήσεις περί αρχαίων Ελλήνων στοχαστών δεν ίππευα ένα ξύλινο
άλογο, ότι από τη σκοπιά της ειδικότητάς μου δεν επρόκειτο για σπατάλη χρόνου,
για μια απασχόληση που ουσιαστικά ανήκε στις ώρες της ραστώνης, αλλά ότι η
ελπίδα για μια καλύτερη κατανόηση της σύγχρονης εικόνας του Κόσμου και, κατά
συνέπεια μεταξύ άλλων και της σύγχρονης Φυσικής, δικαιολογούσε τα σχέδιά μου.
Λίγους μήνες
αργότερα, όταν μίλησα για το ίδιο θέμα στο University College του Λονδίνου
(Διαλέξεις Shearman, 1948), είχα ήδη αποκτήσει μια σημαντικά μεγαλύτερη
αυτοπεποίθηση. Έχοντας στηριχτεί εξαρχής σε λαμπρούς ερευνητές της Αρχαιότητας,
όπως οι Theodor Gomperz, Cyril Bailey, John Burnet, Benjamin Farrington [1]
— που μερικές από τις αποφασιστικής σημασίας παρατηρήσεις τους θα παραθέσω
αργότερα— συνειδητοποίησα πλέον ότι, ερευνώντας την πνευματική κληρονομιά
είκοσι αιώνων βαθύτερα από άλλους ερευνητές της Φύσης, οι οποίοι ακολουθούσαν
το παράδειγμα και τις συμβουλές του Ernst Mach, δεν ενέδιδα σε μια καθαρά
προσωπική κλίση.
Σε καμιά
περίπτωση δεν ακολούθησα κάποια ιδιότροπη ιδέα αλλά, άθελά μου —όπως συμβαίνει
τόσο συχνά— με συνεπή ρε ένα ρεύμα σκέψης που βρίσκεται, θα μπορούσαμε να
πούμε, ριζωμένο στη διανοητική κατάσταση της εποχής μας. Μάλιστα, κατά τη σύντομη
διάρκεια ενός ή δύο ετών εμφανίστηκαν πάρα πολλά βιβλία γραμμένα όχι από
ερευνητές της Αρχαιότητας, αλλά από συγγραφείς που το κέντρο του ενδιαφέροντος
τους βρίσκεται στον πλούτο των επιστημονικών και φιλοσοφικών ιδεών της εποχής
μας. Ωστόσο, οι άνθρωποι αυτοί αφιέρωσαν ένα σημαντικό μέρος του έργου τους στη
μελέτη των γραπτών της αρχαιότητας, προσπαθώντας να εξερευνήσουν τις απαρχές
της σύγχρονης σκέψης. Αναφέρω εδώ το έργο "The Growth of Physical
Science" που μας άφησε ο Sir James Jeans, αυτός ο έξοχος Αστρονόμος και
Φυσικός, ο οποίος έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό από τις θαυμάσιες εκλαϊκευτικές
παρουσιάσεις του. Σκέπτομαι, επίσης, το εξαίσιο "History of Western
Philosophy του Bertrand Russell, στην πολλαπλή προσφορά του οποίου δεν είναι
αναγκαίο μα ούτε και δυνατόν να αναφερθώ. Θέλω μόνο να υπενθυμίσω ότι ο
Bertrand Russell ξεκίνησε τη λαμπρή σταδιοδρομία του ως φιλόσοφος των μοντέρνων
Μαθηματικών και της Λογικής. Σχεδόν το ένα τρίτο όλων αυτών των έργων
ασχολείται με τον Κόσμο των Ιδεών της Αρχαιότητας.
Έναν κομψό
τόμο —σε παρόμοιο πεδίο έρευνας— που φέρει τον τίτλο "Die Geburt der
Wissenschaff ("Η γέννηση της επιστήμης") έλαβα περίπου την ίδια
περίοδο από τον συγγραφέα του Anton von Mori, ο οποίος δεν είναι ερευνητής της
Φύσης, ούτε Φιλόσοφος. Απλώς είχε την ατυχία να είναι διευθυντής ασφαλείας του
Τιρόλου κατά την εισβολή του Χίτλερ στην Αυστρία, και πλήρωσε για το έγκλημα
αυτό με πολυετή κράτηση σε στρατόπεδο συγκέντρωσης ευτυχώς, κατόρθωσε να
επιβιώσει όλου εκείνου του απερίγραπτου τρόμου.
