Οι μαθηματικοί του Μεσαιωνικού ελληνισμού

του Μιχάλη Μανωλόπουλου

ΕΥΚΛΕΙΛΗΣ Β' Ε.Μ.Ε

Στη συνέχεια θα ακολουθήσει μία περιληπτική ανα­φορά σε μαθηματικούς του Μεσαιωνικού Ελληνι­σμού. Σημαντικό μέρος των βιογραφούμενων εκτός από την ενασχόλησή του με τα μαθηματικά είχε να επιδείξει επιστημονική δράση και στις υπόλοιπες θε­τικές επιστήμες όπως και στην θεολογία, την φιλο­σοφία, την ποίηση και την ιστορία. Κάποιοι υπήρξαν επίσης προσωπικότητες με έντονη πολιτική δράση. Όπως είναι φυσικό το ενδιαφέρον μας εστιάστηκε κυρίως στην πρώτη τους δραστηριότητα.

Και μία επισήμανση που νομίζουμε δεν στερεί­ται σημασίας. Η αυτοκρατορία που επί έντεκα αιώ­νες διαμόρφωσε ένα λαμπρό πολιτισμό, ποτέ δεν αυτοαποκλήθηκε Βυζαντινή. Οι κάτοικοί της ονόμαζαν τους εαυτούς τους Ρωμαίους ή Χριστιανούς και την πατρίδα τους Ρωμανία. Όσο μάλιστα υποχωρούσε, με το πέρασμα του χρόνου, η ταύτιση του Έλληνα με τον ειδωλολάτρη διευρύνετο η χρήση του ονόματος Έλληνας. Σ’ αυτό το άρθρο λοιπόν υπάρχει η συνει­σφορά της «Νέας Ρώμης» στα μαθηματικά, αλλά και στις φυσικές επιστήμες γενικότερα, συνεισφορά του Ελληνισμού και μάλιστα του Μεσαιωνικού Ελληνισμού. Είναι απαραίτητο να αναφερθεί εδώ, μια άπο­ψη που την ασπάζεται η πλειοψηφία των ιστορικών της επιστήμης. Ο Μεσαίωνας δεν είναι καθόλου μια «σκοτεινή» περίοδος της ιστορίας, όπως ίσως θα ά­ρεσε σε κάποιους, ούτε η σχολαστική παράδοση ε­κείνης της εποχής υπονόμευε την επιστήμη. Αυτά κυρίως για τον δυτικό Μεσαίωνα γιατί στην Ανατο­λή έχουμε μία τεράστια πνευματική, πολιτιστική καλλιτεχνική και επιστημονική άνθιση, με αποτέλε­σμα τον 14° και 15° αιώνα, τα πλήθη στη Δύση να κρέμονται από τα στόματα ακόμα και μέτριων λογι­ών προσφύγων από την Ανατολή. Η δημιουργικότη­τα του ελληνικού πνεύματος δεν περιορίζεται μόνο στην αρχαιότητα. «Ο ρόλος του Βυζαντίου στην εξέ­λιξη των επιστημών και ιδιαίτερα των μαθηματικών και της αστρονομίας είναι σημαντικός» (Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έκδοση του Πανεπιστη­μίου του Cambridge). Κληρικοί, μοναχοί αλλά και λαϊκοί καλλιέργησαν και συντήρησαν τον πολιτισμό και τις επιστήμες. Χαρακτηριστικό της ευρύτητας του πνεύματός των, είναι το ενδιαφέρον τους για την σοφία των Περσών και των Ινδών, όπως αναφέρει ο καθηγητής Β. Τατάκης.

Συνηθίζεται η Βυζαντινή Ιστορία να διαιρείται σε τρεις μεγάλες περιόδους: την Πρώιμη, τη Μέση και την Ύστερη.

Α. Πρώιμη Περίοδος

Αρχίζει το 324 μ.Χ. με την ίδρυση της Νέας Ρώμης (Κωνσταντινουπόλεως). Διαρκεί μέχρι τα μέ­σα περίπου του 7^ου αιώνα. Το τέλος της συμπίπτει με την άνοδο του Ισλαμισμού και την οριστική εγκατά­σταση των Αράβων στις νοτιοανατολικές ακτές της Μεσογείου.

Β. Μέση Περίοδος

Διαρκεί μέχρι την άλωση της Κωνσταντινουπό­λεως από τους Σταυροφόρους το 1204.

Γ. Ύστερη Περίοδος

Από το 1204 μέχρι την Άλωση της Πόλης από τους Τούρκους, το 1453.

Μαθηματικοί της Πρώιμης Περιόδου

Οι μαθηματικοί του Μεσαιωνικού ελληνισμού

Του Μιχάλη Μανωλόπουλου ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β' λ.δ. τ.1/12

Θα ακολουθήσει μία περιληπτική αναφορά σε μαθηματικούς του Μεσαιωνικού Ελληνισμού. Σημαντικό μέρος των βιογραφούμενων εκτός από την ενασχόλησή του με τα μαθηματικά είχε να επιδείξει επιστημονική δράση και στις υπόλοιπες θετικές επιστήμες όπως και στην θεολογία, την φιλοσοφία, την ποίηση και την ιστορία. Κάποιοι υπήρξαν επίσης προσωπικότητες με έντονη πολιτική δράση. Όπως είναι φυσικό το ενδιαφέρον μας εστιάστηκε κυρίως στην πρώτη τους δραστηριότητα.

Και μία επισήμανση που νομίζουμε δεν στερείται σημασίας. Η αυτοκρατορία που επί έντεκα αιώνες διαμόρφωσε ένα λαμπρό πολιτισμό, ποτέ δεν αυτοαποκλήθηκε Βυζαντινή. Οι κάτοικοι της ονόμαζαν τους εαυτούς τους Ρωμαίους ή Χριστιανούς και την πατρίδα τους Ρωμανία. Όσο μάλιστα υποχωρούσε, με το πέρασμα του χρόνου, η ταύτιση του Έλληνα με τον ειδωλολάτρη διευρύνετο η χρήση του ονόματος Έλληνας. Σ' αυτό το άρθρο λοιπόν υπάρχει η συνεισφορά της «Νέας Ρώμης» στα μαθηματικά, αλλά και στις φυσικές επιστήμες γενικότερα, συνεισφορά του Ελληνισμού και μάλιστα του Μεσαιωνικού Ελληνισμού. Είναι απαραίτητο να αναφερθεί εδώ, μια άποψη που την ασπάζεται η πλειοψηφία των ιστορικών της επιστήμης. Ο Μεσαίωνας δεν είναι καθόλου μια «σκοτεινή» περίοδος της ιστορίας, όπως ίσως θα άρεσε σε κάποιους, ούτε η σχολαστική παράδοση εκείνης της εποχής υπονόμευε την επιστήμη. Αυτά κυρίως για τον δυτικό Μεσαίωνα γιατί στην Ανατολή έχουμε μία τεράστια πνευματική, πολιτιστική καλλιτεχνική και επιστημονική άνθιση, με αποτέλεσμα τον 14° και 15° αιώνα, τα πλήθη στη Δύση να κρέμονται από τα στόματα ακόμα και μετρίων λογίων προσφύγων από την Ανατολή. Η δημιουργικότητα του ελληνικού πνεύματος δεν περιορίζεται μόνο στην αρχαιότητα. «Ο ρόλος του Βυζαντίου στην εξέλιξη των επιστημών και ιδιαίτερα των μαθηματικών και της αστρονομίας είναι σημαντικός» (Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έκδοση του Πανεπιστημίου του Cambridge). Κληρικοί, μοναχοί αλλά και λαϊκοί καλλιέργησαν και συντήρησαν τον πολιτισμό και τις επιστήμες. Χαρακτηριστικό της ευρύτητας του πνεύματος των, είναι το ενδιαφέρον τους για την σοφία των Περσών και των Ινδών, όπως αναφέρει ο καθηγητής Β. Τατάκης.

Συνηθίζεται η Βυζαντινή Ιστορία να διαιρείται σε τρεις μεγάλες περιόδους: την Πρώιμη, τη Μέση και την Ύστερη.

Α. Πρώιμη Περίοδος

Αρχίζει το 324 μ.Χ. με την ίδρυση της Νέας Ρώμης (Κωνσταντινουπόλεως). Διαρκεί μέχρι τα μέσα περίπου του 7ου αιώνα. Το τέλος της συμπίπτει με την άνοδο του Ισλαμισμού και την οριστική εγκατάσταση των Αράβων στις νοτιοανατολικές ακτές της Μεσογείου.