Απολλώνιος ο Περγαίος

 G. LORIA. Ιστορία των Μαθηματικών.

Ο θαυμασμός ο εμπνεύσας τον G. Wallis δια τον Αρχιμήδη λέγων ότι «υπήρξεν ανήρ εκπληκτικής αγχινοίας, ο οποίος έθεσε πρώτος τα θεμέλια σχεδόν όλων εκείνων των επινοήσεων, διά τας οποίας καυχάται η εποχή μας», διαφαίνεται εξ ίσου καθαρά και εις την ακόλουθον δήλωσιν του Leibniz: «εκείνος, ο οποίος κατανοεί τον Αρχιμήδη και τον Απολλώνιον, θαυμάζει ολιγώτερον τας επινοήσεις των νεωτέρων μεγάλων ανδρών».

Εις τους λόγους αυτούς του Leibniz αναφέρεται πλησίον του Αρχιμήδους ένα άλλο όνομα και εξαίρεται ένας άλλος γεωμέτρης, εις τον οποίον απονέμεται ούτω η υψίστη τιμή (την οποίαν μεταξύ των συγχρό­νων μόνον ο Gauss μέχρι της ώρας επέτυχε) να τοποθετήται εις την αυτήν στάθμην με τον Συρακούσιον μαθηματικόν.

Είναι ο Απολλώνιος ο Περγαίος, γεννηθείς εις την Πέργην της Παμφυλίας, κατά τινάς 40 και κατ' άλλους 25 έτη προ τού Αρχιμήδους ενώ υπάρχουν και οι θεωρούντες το 170 π.Χ. ως έτος της ωριμότητός του. Εις την Αλεξάνδρειαν είχε διδασκάλους τους διαδόχους του Ευκλείδου. Διέμεινεν ακόμη εις Έφεσον και έπειτα εις Πέργαμον, πόλιν διαθέτουσαν Πανεπιστήμιον και Βιβλιοθήκην, ιδρύματα παραπλήσια προς εκείνα, τα όποια κατέστησαν διάσημον την Αλεξάνδρειαν. Ότι ο Απολλώνιος εδίδαξε δημοσία εδώ και αλλαχού είναι δυνατόν, μάλιστα πιθανόν, αλλ' ιστο­ρικώς μη εξηκριβωμένον.

Περί της ζωής του γνωρίζομεν τόσον ολίγα, ώστε δεν κατέστη ακόμη δυνατόν να εξακριβωθή τελικώς, αν ούτος, πρέπει να ταυτισθή με ένα αστρονόμον της εποχής, καλούμενον Απολλώνιον ε (έψιλον), προς διάκρισιν από πολλά άλλα ομώνυμα πρόσωπα (μία πρόσφατος εγκυκλοπαί­δεια αναγράφει όχι ολιγώτερα των 128). Ο σχολιαστής Πάππος τον περιγράφει ως άνθρωπον με χαρακτήρα ματαιόδοξον και υπεροπτικόν, μεθυσθέντα εκ της μεγάλης προς αυτόν εκτιμήσεως των συγχρόνων του, οι όποιοι, ζώντος έτι του Αρχιμήδους, εσυνήθιζον να τον αποκαλούν «μέγαν γεωμέτρην» και «κατ' εξοχήν γεωμέτρην».

Από τον θαυμασμόν αυτόν ήντλησεν ο Περγαίος την δύναμιν ν' άσκηση με ελευθεριότητα κριτικήν των έργων του Ευκλείδου και επρότεινε ριζικάς τροποποιήσεις εις την γενικήν διάταξιν της ύλης και εις τινά σημαντικά χωρία των Στοιχείων. Αν και αι σχετικαί ειδήσεις είναι, ατυχώς, ελλιπείς και αποσπασματικοί, αρκούν παρά ταύτα ν' αποδείξουν ότι εις τον Απολλώνιον ανήκει η τιμή, ότι πρώτος μετά θάρρους διήνοιξε μίαν οδόν, η οποία εγκαταλειφθείσα μετ' αυτόν, επί μακρούς αιώνας, ανευρέθη και εσυνεχίσθη υπό των νεωτέρων με την ψευδαίσθησιν, μάλιστα, ότι πρώτοι αυτοί ύψωσαν την σημαίαν της επαναστάσεως εναντίον μιας βαρύτατης δεσποτείας.

Δεν είναι αυτή η μόνη εργασία, την οποίαν ενέπνευσαν εις τον Απολλώνιον τα Στοιχεία του Ευκλείδου. Μέσω των Αράβων έφθασε μέχρις ημών η πληροφορία περί ερευνών, τας οποίας ενεπνεύσθη ο Απολ­λώνιος εκ του Χ βιβλίου, και τελικός καρπός των οποίων υπήρξε μία γενίκευσις (ποία;) της θεωρίας των ασύμμετρων, της αναπτυσσόμενης εις το βιβλίον τούτο των   Στοιχείων⁽¹⁾.