Τη σημαντική συμβολή των μελετητών του Βυζαντίου στην προώθηση των
αρχαίων θεωριών της Αστρονομίας και της μετεξέλιξης της επιστήμης
παρουσίασε στο πρόσφατο, 9ο Επιστημονικό Συμπόσιο Φυσικής, που
πραγματοποιήθηκε στη Λίμνη Πλαστήρα, ο Έλληνας καθηγητής στο
πανεπιστήμιο του Ντόρτμουντ (Γερμανία) και αντεπιστέλλον μέλος της
Ακαδημίας Αθηνών, Εμμανουήλ Πάσχος.
"Οι αρχαίες θεωρίες της Αστρονομίας διατηρήθηκαν ζωντανές μέσω
του Βυζαντίου, όπου επιστήμονες-διανοούμενοι- οι περισσότεροι κληρικοί-
μελέτησαν, βελτίωσαν, αλλά και μετέφεραν στη Δύση τις ιδέες και σχήματα.
Έτσι, οι ιδέες αυτές έγιναν γνωστές και άρχισε ένας διάλογος για την
κίνηση των πλανητών και καταλήξαμε στον Κοπέρνικο, τον Κέπλερ, τον
Γαλιλαίο και τον Νεύτωνα", ανέφερε- μεταξύ άλλων- ο κ. Πάσχος,
επισημαίνοντας πως πολλά από τα χειρόγραφα αυτά δεν έχουν ακόμη εκδοθεί
και κάθε σοβαρή συμπλήρωση με νέες μελέτες θα εκτιμηθεί σε διεθνές
επίπεδο.
Αναφερόμενος στην εποχή του Βυζαντίου, ο Έλληνας καθηγητής
επισήμανε- μεταξύ άλλων- πως ο Ιωάννης Φιλόπονος εισήγαγε την ωθητική
δύναμη (impetus, ενώθηση), τον νόμο της αδράνειας, περιγράφοντας σωστά,
με πειράματα, το νόμο της πτώσης των σωμάτων. Την εποχή εκείνη, ο νόμος
των ίσων επιφανειών του Κέπλερ είναι παρόν σε θεωρίες του Ηλίου με ένα
επίκυκλο (Horrocks 1627), ενώ ο Νασίρ αλ Ντιν αλ Τούσι και ο Χιονιάδης
αντικαθιστούν τον "εξισωτή" του Πτολεμαίου με το "ζεύγος" του Πρόκλου/
at Tusi.
Παράλληλα, η κίνηση της Γης αναφέρεται σε κείμενα των Γεωργίου
Παχυμέρη, Ιωάννη Δαμασκηνού και Μιχαήλ Ιταλικού, ενώ ο Νικηφόρος
Γρηγοράς προτείνει τη διόρθωση του ημερολογίου λόγω μετάπτωσης των
ισημεριών.
Η Βυζαντινή αυτοκρατορία καλύπτει μια χρονική περίοδο πάνω από
1.100 χρόνια, γι' αυτό και ο κ. Πάσχος επικεντρώθηκε στην ομιλία του σε
δύο εποχές: στην πρώιμη βυζαντινή περίοδο ( 5ον -6ον αιώνα μ.Χ.) και
στην περίοδο που καλύπτει το διάστημα ανάμεσα στον 13ον - 14ον αιώνα
μ.Χ..
Ο Έλληνας καθηγητής αναφέρθηκε και στις νέες ιδέες που
αναπτύχθηκαν στις δύο αυτές περιόδους, καθώς και στον τρόπο που
επιτεύχθηκαν, επισημαίνοντας πως η παράδοση των βυζαντινών συνεχίσθηκε
και μετά το 1453, όπου στα χρόνια του διαφωτισμού έχουμε αστρονόμους που
αφυπνίζουν με τις εργασίες τους τη συνείδηση του ελληνικού γένους.
Οι πληροφορίες για την αστρονομία και τα μαθηματικά στο Βυζάντιο,
προέρχονται από παλαιά χειρόγραφα, ανέφερε, επισημαίνοντας πως σε μια
πρόσφατη έκθεση χειρογράφων στις Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάσθηκαν
χειρόγραφα, τα περισσότερα από τα οποία ήταν βυζαντινά.
Υπάρχουν περισσότερα από 1.000 χειρόγραφα με θέμα τα μαθηματικά
και την αστρονομία σε πολλές βιβλιοθήκες του κόσμου. Αρκετά από αυτά
σώζονται σε μοναστήρια και πολλά σε βιβλιοθήκες της Κωνσταντινούπολης
και της Ιταλίας.
