Πτυχές των βυζαντινο-αραβικών πολιτιστικών σχέσεων στο πρώτο μισό του ένατου μ.Χ. αιώνα.
Αλέξιος Γ. Κ. Σαββίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής και Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου (Ρόδος).
Μερικές από τις σημαντικότερες σελίδες του βυζαντινού χρονικού
γνωστού στους μελετητές ως «Συνεχιστές του Θεοφάνη» (βασικής πηγής της
περιόδου 813-961/62 μ.Χ. για τις δυναστείες των Αμοριανών και Μακεδόνων
αυτοκρατόρων, ιδιαίτερα για τις σχέσεις τους με τους Βούλγαρους στα
Βαλκάνια και τους Μουσουλμάνους στην Ανατολή), αναφέρονται στη σπουδαία
εκείνη ηγετική προσωπικότητα του ισλαμικού κόσμου κατά το πρώτο μισό
του 9ου αιώνα μ.Χ. (= 4ου αιώνα μετά Εγίραν), το χαλίφη αλ-Μαμούν
(813-833), που μαζί με τον ένδοξο πατέρα και προκάτοχο του, Χαρούν (=
Ααρών) αλ-Ρασίντ (786-809), ανέβασαν το Χαλιφάτο των Αββασιδών της
Βαγδάτης στο υψηλότερο σημείο της ακμής του - ακμής πολύπλευρης και
πρώτιστα πολιτιστικής.
Οι «Συνεχιστές» (έκδοση Βόννης, 1838, σσ. 186-90) κάνουν ιδιαίτερη μνεία για το φωτισμένο Μουσουλμάνο μονάρχη αλ-Μαμούν και το ενδιαφέρον του για τα ελληνικά γράμματα, για τη γεωμετρία, την αστρονομία και τις άλλες επιστήμες που στα χρόνια της χαλιφείας του «θεραπεύτηκαν» στην πρωτεύουσα του μουσουλμανικού πολιτισμού, την ονομαστή Βαγδάτη ή «Νέα Βαβυλώνα» της Ανατολής, ιδρυμένη το 762-763 από το χαλίφη αλ- Μανσούρ1. Αντίστοιχη αναφορά κάνουν επίσης ο χρονικογράφος του 11ου αιώνα Ιωάννης Σκυλίτζης (έκδ. J. Thurn, Βερολίνο-Νέα Υόρκη 1973, σσ. 102-3) και ο βασισμένος στον Σκυλίτζη λίγο μεταγενέστερος χρονικογράφος Γεώργιος Κεδρηνός (έκδ. Βόννης, II. 1839, σσ. 166-9). Ο αλ-Μαμούν, ιδρυτής ενός αστεροσκοπείου και του ονομαστού «οίκου των επιστημών/της σοφίας» (αραβικά «μπαγίτ αλ-χίκμα»), πρότυπης ακαδημίας με εντυπωσιακή βιβλιοθήκη, καθώς και ένθερμος μελετητής και θιασώτης της αριστοτελικής φιλοσοφικής σκέψης, πρόβαλε με το πρόγραμμα των μεταφράσεων έργων της αρχαιοελληνικής επιστήμης και γραμματείας την αξία και σημασία του αραβικού πολιτισμού ως θεματοφύλακα της αρχαίας ελληνικής (κλασικής) πολιτιστικής παράδοσης. Οι εν γένει σχέσεις και επαφές του μεσαιωνικού Ελληνισμού με το μεσαιωνικό Ισλάμ αποτελούν τομέα ιδιαίτερα σημαντικό στη διεθνή βιβλιογραφία (για παράδειγμα αρκεί να μνημονευτούν οι ακόμη θεωρούμενες κλασικές συμβολές του Γκούσταβ φον Γκρουνεμπάουμ) - τομέα για τον οποίο η ελληνόγλωσση βιβλιογραφία απέκτησε πρόσφατα μια πολύτιμη προσθήκη με την ελληνική μετάφράση του βιβλίου του Έλληνα ισλαμολόγου στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Γέιλ, Δημήτρη Γούτα, που με τρόπο υπεύθυνο δείχνει τον τρόπο με τον οποίο το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, με όχημα το μεσαιωνικό αραβικό πολιτισμό, «αποτέλεσε το κλειδί για την Αναγέννηση και το σύγχρονο δυτικό πολιτισμό»2.
Αλέξιος Γ. Κ. Σαββίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής και Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου (Ρόδος).
Μερικές από τις σημαντικότερες σελίδες του βυζαντινού χρονικού
γνωστού στους μελετητές ως «Συνεχιστές του Θεοφάνη» (βασικής πηγής της
περιόδου 813-961/62 μ.Χ. για τις δυναστείες των Αμοριανών και Μακεδόνων
αυτοκρατόρων, ιδιαίτερα για τις σχέσεις τους με τους Βούλγαρους στα
Βαλκάνια και τους Μουσουλμάνους στην Ανατολή), αναφέρονται στη σπουδαία
εκείνη ηγετική προσωπικότητα του ισλαμικού κόσμου κατά το πρώτο μισό
του 9ου αιώνα μ.Χ. (= 4ου αιώνα μετά Εγίραν), το χαλίφη αλ-Μαμούν
(813-833), που μαζί με τον ένδοξο πατέρα και προκάτοχο του, Χαρούν (=
Ααρών) αλ-Ρασίντ (786-809), ανέβασαν το Χαλιφάτο των Αββασιδών της
Βαγδάτης στο υψηλότερο σημείο της ακμής του - ακμής πολύπλευρης και
πρώτιστα πολιτιστικής.Οι «Συνεχιστές» (έκδοση Βόννης, 1838, σσ. 186-90) κάνουν ιδιαίτερη μνεία για το φωτισμένο Μουσουλμάνο μονάρχη αλ-Μαμούν και το ενδιαφέρον του για τα ελληνικά γράμματα, για τη γεωμετρία, την αστρονομία και τις άλλες επιστήμες που στα χρόνια της χαλιφείας του «θεραπεύτηκαν» στην πρωτεύουσα του μουσουλμανικού πολιτισμού, την ονομαστή Βαγδάτη ή «Νέα Βαβυλώνα» της Ανατολής, ιδρυμένη το 762-763 από το χαλίφη αλ- Μανσούρ1. Αντίστοιχη αναφορά κάνουν επίσης ο χρονικογράφος του 11ου αιώνα Ιωάννης Σκυλίτζης (έκδ. J. Thurn, Βερολίνο-Νέα Υόρκη 1973, σσ. 102-3) και ο βασισμένος στον Σκυλίτζη λίγο μεταγενέστερος χρονικογράφος Γεώργιος Κεδρηνός (έκδ. Βόννης, II. 1839, σσ. 166-9). Ο αλ-Μαμούν, ιδρυτής ενός αστεροσκοπείου και του ονομαστού «οίκου των επιστημών/της σοφίας» (αραβικά «μπαγίτ αλ-χίκμα»), πρότυπης ακαδημίας με εντυπωσιακή βιβλιοθήκη, καθώς και ένθερμος μελετητής και θιασώτης της αριστοτελικής φιλοσοφικής σκέψης, πρόβαλε με το πρόγραμμα των μεταφράσεων έργων της αρχαιοελληνικής επιστήμης και γραμματείας την αξία και σημασία του αραβικού πολιτισμού ως θεματοφύλακα της αρχαίας ελληνικής (κλασικής) πολιτιστικής παράδοσης. Οι εν γένει σχέσεις και επαφές του μεσαιωνικού Ελληνισμού με το μεσαιωνικό Ισλάμ αποτελούν τομέα ιδιαίτερα σημαντικό στη διεθνή βιβλιογραφία (για παράδειγμα αρκεί να μνημονευτούν οι ακόμη θεωρούμενες κλασικές συμβολές του Γκούσταβ φον Γκρουνεμπάουμ) - τομέα για τον οποίο η ελληνόγλωσση βιβλιογραφία απέκτησε πρόσφατα μια πολύτιμη προσθήκη με την ελληνική μετάφράση του βιβλίου του Έλληνα ισλαμολόγου στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Γέιλ, Δημήτρη Γούτα, που με τρόπο υπεύθυνο δείχνει τον τρόπο με τον οποίο το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, με όχημα το μεσαιωνικό αραβικό πολιτισμό, «αποτέλεσε το κλειδί για την Αναγέννηση και το σύγχρονο δυτικό πολιτισμό»2.
